Turkuaz Haber Ajansı

* Diplomasi ve Stratejik Araştırma Merkezi (DASAM) Başkanı ve uluslararası ilişkiler uzmanı M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU, Bakü'de katıldığı bir televizyon kanalının "Türk Söhbəti" programında Gazeteci Elmir Mustafa'nın sorularını yanıtladı.

* M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU, programda Türk Devletleri Teşkilatı'nın geleceğine dair beklentileri, Zengezur Koridoru'nu ve Azerbaycan ile Ermenistan arasında imzalanması beklenen barış anlaşmasını ele aldı.

TÜHA / TÜRKUAZ İnternational News Agency

BAKÜ, 29 EYLÜN 2026 - Diplomasi ve Stratejik Araştırma Merkezi (DASAM) Başkanı ve uluslararası ilişkiler uzmanı M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU, katıldığı “Türk Söhbəti” programında Türk Devletleri Teşkilatı’nın geleceğine dair beklentileri, Zengezur Koridoru ve Azerbaycan ile Ermenistan arasında imzalanması beklenen barış anlaşmasını ele alındı. Ayrıca, Bakü’de düzenlenmesi planlanan Türk Devletleri Teşkilatı Önde Gelen Ulusal Analiz Merkezleri 2. Uluslararası Konferansı’nın önemine de değinildi.

Elmir Mustafa - "Türk Devletleri Teşkilatı Önde Gelen Ulusal Düşünce Kuruluşları 2. Uluslararası Konferansı"nın Bakü'de düzenlenmesinin önemini nasıl değerlendiriyorsunuz?

M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU - Bakü'de düzenlenen "Türk Devletleri Teşkilatı Önde Gelen Ulusal Düşünce Kuruluşları 2. Uluslararası Konferansı"nı, Türk dünyası bünyesinde ortak stratejik düşünce ve ekonomik iş birliği potansiyelini geliştirmek adına son derece önemli bir etkinlik olarak görüyorum. Konferansın, Ekonomik Reformların Analizi ve İletişimi Merkezi (CAERC) ile Türk Devletleri Teşkilatı tarafından ortaklaşa düzenleniyor olması bilhassa önem taşımaktadır. Zira CAERC; Azerbaycan'ın ekonomik dönüşümünü, bölgesel ekonomik süreçleri ve ortaya çıkan ekonomik eğilimleri analitik bir bakış açısıyla değerlendiren kilit bir kurum olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca, CAERC bünyesinde yürütülen Türk Dünyası Çalışmaları'na ilişkin faaliyetlerin altını çizmek de elzemdir. Bu çalışmalar, Türk devletleri arasındaki ilişkilerin yalnızca kültürel veya siyasi boyutlarla sınırlı kalmayıp; ticaret, yatırım, ulaştırma, ekonomik entegrasyon, dijitalleşme ve bölgesel bağlantısallık gibi alanları da kapsamasını sağlayarak hayati bir boşluğu doldurmaktadır. Türk dünyasının ekonomik potansiyelinin bilimsel ve analitik veriler ışığında incelenmesi, ortak politikaların oluşturulması bakımından büyük değer taşımaktadır. Bu bağlamda, IITKM'nin Türk dünyasına odaklanan araştırma potansiyelini kurumsal düzeyde geliştirmesi ve bu alandaki uzmanlık ve deneyimini uluslararası platformlara taşıması takdire şayandır.

Konferansın temasına bakıldığında, Türk dünyasının geleceğini ilgilendiren son derece önemli konuların tek bir çatı altında bir araya getirildiğini görüyoruz. Orta Koridor, Türk devletleri arasındaki ticari ve ekonomik ilişkiler, inovasyon, ekonomik dönüşüm, dijitalleşme ve yapay zeka gibi başlıklar, Türk dünyasının geleceğini doğrudan şekillendiren stratejik alanlardır. Dolayısıyla, önde gelen düşünce kuruluşlarının temsilcileri tarafından bu konuların birlikte ele alınması, ortak politikalar oluşturma potansiyelinin geliştirilmesine önemli bir katkı sağlayacaktır.

Elmir Mustafa - Böylesine prestijli bir etkinliğin başkentimizde düzenleniyor olması da bizim için ayrı bir avantaj, değil mi?

M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU - Evet, etkinliğe Bakü'nün ev sahipliği yapması da son derece önemli. Hazar havzasındaki konumu, enerji altyapısı, ulaşım bağlantıları ve Orta Koridor'daki merkezi rolü sayesinde Azerbaycan, Türk dünyasının ekonomik bağlantısallığı açısından kilit bir konuma sahiptir. Bu nedenle, böyle bir konferansın Bakü'de düzenlenmesi, teorik tartışmaların bölgedeki somut ekonomik ve ulaşımla ilgili gelişmelerle ilişkilendirilmesine olanak tanımaktadır.

Kanaatimce, bu konferansın en önemli çıktılarından biri, Türk dünyasındaki düşünce kuruluşları arasında sürekli araştırma ve istişareye dayalı bir ağın kurulması olacaktır. IITKM'nin bu süreçte öncü bir rol üstlenmesi —özellikle de Türk Dünyası Çalışmaları alanındaki girişimleri diğer ülkelerdeki düşünce kuruluşlarıyla yürütülecek ortak projelere dönüştürerek— büyük önem taşımaktadır. Bu konferans yalnızca ekonomik bir buluşma olarak görülemez; aynı zamanda Türk dünyasında ortak düşünme, iş birliğine dayalı araştırma ve müşterek politika geliştirme kültürünü güçlendiren stratejik bir platform işlevi görmektedir. IITKM'nin ekonomik analiz yetenekleri ile Türk Dünyası Çalışmaları alanındaki faaliyetlerinin, Türk Devletleri Teşkilatı'nın kurumsal vizyonuyla uyumlu hale getirilmesi; Türk dünyasının ekonomik entegrasyonuna ve "Türk Dünyası Vizyonu 2040" hedeflerinin hayata geçirilmesine önemli bir katkı sağlayacaktır.

Elmir Mustafa - Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış anlaşmasının ne zaman imzalanacağını düşünüyorsunuz?

M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU - Azerbaycan ile Ermenistan arasında bir barış antlaşmasının imzalanmasına ilişkin temel mesele, artık tarafların barış antlaşmasının metni üzerinde uzlaşamaması değildir. 8 Ağustos 2025 tarihinde, iki ülkenin dışişleri bakanları Washington'da "Barış ve Devletlerarası İlişkilerin Tesisi Anlaşması" metnini parafe etmişlerdir. Aynı zirve sırasında yayımlanan ortak bir bildiride, anlaşmanın imzalanması ve nihai olarak onaylanması için gerekli adımların atılacağı açıkça teyit edilmiştir. Dolayısıyla, mevcut aşamada konu, üzerinde mutabık kalınan metnin siyasi ve hukuki açıdan nihai hale getirilmesiyle ilgilidir. Bununla birlikte Azerbaycan, uzun süredir son derece net ve tutarlı bir tutumu sürdürmektedir: Ermenistan Anayasası'ndan Azerbaycan'a yönelik toprak iddialarının çıkarılması. Sonuç olarak Azerbaycan, bu hükümlerin hukuken ortadan kaldırılmasını, barış antlaşmasının nihai olarak imzalanması için temel bir koşul olarak görmektedir. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı daha önce, Azerbaycan'ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik iddiaların bertaraf edilmesi için anayasa değişikliğini bir ön koşul olarak ortaya koymuştu.

Buradaki kilit nokta, Azerbaycan'ın anayasal değişiklikleri hayata geçirirken izleyeceği "yöntemi" dikte etmekten ziyade, ortaya çıkacak sonucun hukuken net ve bağlayıcı olması konusunda ısrarcı davranmasıdır. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Dış Politika İşleri Yardımcısı Hikmet Hacıyev de Temmuz 2026'da yaptığı açıklamada, anayasa değişikliğinin biçiminin Ermenistan'ın bir iç meselesi olduğunu; ancak Azerbaycan'a yönelik toprak iddiası olarak yorumlanabilecek her türlü hüküm - yeni bir anayasa veya başka bir hukuki mekanizma aracılığıyla - resmen ortadan kaldırılmasının elzem olduğunu belirtmiştir.

Elmir Mustafa - Nitekim Ermeni terör örgütü liderliğinin de bu doğrultuda ciddi adımlar atması gerekmektedir...

M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU - Evet, resmi Erivan'ın çeşitli alanlarda atması gereken somut adımları değerlendirebiliriz. Bunlardan ilki, anyasa düzeyinde yer alan ve Azerbaycan'ın egemenliği ile toprak bütünlüğüne aykırı olarak yorumlanabilecek hükümlerin kaldırılmasıdır. İkincisi ise, bu değişikliği yalnızca taslak aşamasında kalmamasının, aksine anayasal sürecin eksiksiz tamamlanarak değişikliği hukuken yürürlüğe girmesinin sağlanmıdır.

Üçüncü aşama, barış anlaşmasının imzalanması ve ardından her iki ülkenin kendi anayasal ve yasal usullerine uygun olarak bu anlaşmayı onaylamasıdır. Dördüncü aşama, sınırlarıntamamlanması ve sınır çizimi sürecinin tamamlanmasının yanı sıra, karşılıklı egemenlik ve torak bütünlüğü ilkesinin fiilen hayata geçirilmesidir. Beşinci aşama ise bölgesel ulaşım bağlantılarının açılması ve iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin normalleştirilmesidir.

Bu noktada, barışın yalnızca bir belgede ibaret olmadığını vurgulamak büyük bir önem taşımaktadır. Anayasal değişiklikler gerekli yasal zemini oluşturabilse de, gerçek ve kalıcı bir barış, sahadaki uygulamalarla desteklenmeyi gerektirir. Sınırların belirlenmesi, ulaşım yollarının açılması, ticaretin geliştirilmesi ve toplumlar arası temasın başlatılması, imzalanacak anlaşmanın sürdürülebilirliğini güçlendirecektir.

Elmir Mustafa - Yani, barış antlaşması için bir tarih önermek istemiyor musunuz?

M. Gökhan ÖZÇUBUKÇU - Belirttiğim nedenlerden ötürü, barış antlaşmasını belirli bir güne veya aya endekslemenin uygun olmayacağı kanaatindeyim. Bununla birlikte, mevcut duruma bakıldığında; Ermenistan'ın anayasa değişiklikler konusunda somut ve geri döndürülemez adımlar atması halinde, antlaşmanın imzalanmasının önündeki en önemli siyasi engelin ortadan kalkacağı söylenebilir. Azerbaycan tarafı da anayasa meselesi çözüme kavuşturulduğunda, antlaşmanın imzalanması önünde başka hiçbir temel engel görmediğini ifade etmektedir