Turkuaz Haber Ajansı

TÜHA/ TÜRKUAZ İnternational News Agency

Yüksel YÜRÜKEL & Oslo, Norveç Türklere Soykırımları Araştırma Vakfı Başkanı 

NORVEÇ, 17 EYLÜL 2026 -Oslo, Norveç Türklere Soykırımları Araştırma Vakfı Başkanı Yüksel YÜRÜKEL, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir  Zelensky’nin Yeni Delhi’de, ABD ile Rusya arasında “teslimiyet ve yeniden yapılandırma” belgesini imzalamasının beklentiyle ilgili bir yazı kaleme aldı.

Savaşın Gölgesinde Bir Diplomasi Fırtınası

Rusya-Ukrayna savaşı, yalnızca iki ülkenin silahlı çatışması olmaktan çoktan çıkmış; küresel güç dengelerinin, enerji jeopolitiğinin, uluslararası hukukun ve insanlık vicdanının aynı anda sınandığı çok katmanlı bir krize dönüşmüştür. Bu krizin son perdesinde ise sahneye yalnızca askeri değil, aynı zamanda derin bir diplomatik teslimiyet metni çıkmaktadır. Sızdırılan bilgilere ve gazeteci John Helmer’in Moskova kaynaklı aktarımlarına göre, Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelensky’nin Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’ye giderek ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile birlikte kapsamlı bir “teslimiyet ve yeniden yapılandırma” belgesini imzalaması beklenmektedir.

Bu makale, yedi maddelik bu anlaşma taslağını; tarihsel bağlamı, jeopolitik sonuçları, Ukrayna’nın iç dinamikleri ve uluslararası sistemin geleceği açısından kapsamlı bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Aynı zamanda Zelensky’nin son dönemdeki çelişkili tutumları, dron saldırıları ve Rusya’nın Kiev’e yönelik misillemeleri ışığında, imzalanacak metnin gerçek mahiyeti ve uygulanabilirliği de masaya yatırılacaktır.

Anlaşmanın Anatomisi: Yedi Madde, Tek Gerçek: Egemenliğin Devri

Sızdırılan anlaşma metni, Ukrayna’nın geleceğini yalnızca askeri değil, anayasal, ekonomik, toplumsal ve kültürel boyutlarıyla da yeniden şekillendiren bir dizi hükmü içermektedir. Bu maddeleri tek tek ele almak, tablonun ne denli kapsamlı olduğunu gözler önüne serecektir.

Ekonomik Bağımlılığın Çözülmesi: Rusya’nın Petrol Ambargosunun Kalkması ve 300 Milyar Dolarlık İade

Birinci madde, Amerika Birleşik Devletleri’nin Rusya’nın petrol satışı önündeki tüm yaptırımları kaldıracağını ve Amerikan bankalarında dondurulmuş olan yaklaşık 300 milyar dolarlık Rus rezervinin faiziyle birlikte Moskova’ya iade edileceğini öngörmektedir. Bu madde, savaşın yalnızca toprak değil, aynı zamanda ekonomik kaynaklar üzerinden yürütülen bir mücadele olduğunu göstermektedir. Batı’nın Rusya’ya uyguladığı yaptırımlar, savaşın başından itibaren Moskova’yı ekonomik olarak çökertmeyi hedeflemişti. Ancak bu madde, bu stratejinin resmen başarısızlığa uğradığını ilan etmektedir.

Rusya, bu madde sayesinde yalnızca Ukrayna sahasında değil, küresel enerji piyasalarında da zafer kazanmış olacaktır. ABD’nin yaptırımları kaldırması, Avrupa Birliği ülkeleri üzerinde de domino etkisi yaratacak; Rus enerjisine olan bağımlılığın yeniden tesis edilmesi, Moskova’nın elini uluslararası arenada daha da güçlendirecektir. 300 milyar dolarlık iade ise yalnızca sembolik bir tazmin değil, aynı zamanda Rus ekonomisinin yeniden yapılandırılması ve savaşın yaralarının sarılması için devasa bir finansal kaynaktır.

Toprak Taksimi: Harhiv’e Karşılık Herson Dengesi

İkinci madde, Rusya’nın savaş sırasında kontrol altına aldığı toprakların Moskova’da kalacağını; buna karşılık Harkov bölgesinin bir kısmı veya tamamının Herson ile takas edilerek Ukrayna’ya bırakılacağını düzenlemektedir. Bu, klasik bir toprak takası diplomasisidir. Ancak dikkatle bakıldığında, bu madde Ukrayna’nın toprak bütünlüğü ilkesinin çoktan rafa kaldırıldığını göstermektedir.

Rusya’nın ilhak ettiği Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson bölgelerinin büyük kısmı zaten fiilen Moskova’nın kontrolündedir. Ukrayna’nın bu toprakları askeri güçle geri alma ihtimali sıfıra yakınken, anlaşma metni bu gerçeği resmiyete dökmektedir. Herson’un bir kısmının Ukrayna’ya iadesi ise, Kiev’in iç kamuoyuna “kazanım” olarak sunulabileceği tek teselli noktasıdır. Ne var ki bu, bir zafer değil, ancak bir “acıyı hafifletme” çabasıdır.

Ordunun Tasfiyesi: Cüzi Bir Silahlı Güç

Üçüncü madde, Ukrayna’nın çok küçük bir orduya sahip olacağını hükme bağlamaktadır. Bu madde, Ukrayna’nın egemen bir devlet olarak kendini savunma kapasitesinin fiilen elinden alınması anlamına gelmektedir. Tarihsel olarak benzer durumlar, I. Dünya Savaşı sonrası Almanya’ya dayatılan Versailles Antlaşması’nda da görülmüştür. Orada da Alman ordusu 100.000 askerle sınırlandırılmış; bu, ülkeyi savunmasız bırakmanın yanı sıra ulusal onurun da kırılmasına yol açmıştır.

Ukrayna için öngörülen cüzi ordu, ülkeyi yalnızca Rusya’ya karşı değil, herhangi bir bölgesel tehdide karşı da savunmasız bırakacaktır. Bu madde, Ukrayna’nın gelecekte askeri bir güç olarak yeniden yükselmesinin önünü kapatmakta; ülkeyi kalıcı olarak Rusya’nın güvenlik şemsiyesi altına itmektedir.

Nötr Ukrayna: NATO ve Avrupa Birliği Kapılarının Kapanması

Dördüncü madde, Ukrayna’nın daimî olarak tarafsız kalacağını, NATO ve Avrupa Birliği üyesi olmayacağını açıkça hükme bağlamaktadır. Bu madde, savaşın temel nedenlerinden birini ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Rusya, savaşın en başından itibaren Ukrayna’nın NATO’ya katılma ihtimalini ulusal güvenliğine yönelik varoluşsal bir tehdit olarak tanımlamıştı. Anlaşmanın bu hükmü, Moskova’nın temel stratejik hedeflerinden birine ulaştığını göstermektedir.

Ancak bu madde yalnızca askeri ittifakları değil, aynı zamanda Ukrayna’nın Batı ile bütünleşme hayalini de sona erdirmektedir. Avrupa Birliği üyeliği, Ukrayna toplumunun önemli bir kesimi için ekonomik refah, demokratik standartlar ve kültürel aidiyet anlamına geliyordu. Bu kapının kapanması, Ukrayna’nın uzun vadede Rusya’nın yörüngesine girmesinin hukuki zeminini hazırlamaktadır.

Anayasal Yeniden Yapılanma ve Zelensky’nin Tasfiyesi

Beşinci madde, Ukrayna’da yeni bir anayasa yapılacağını, bu anayasaya göre seçimler düzenleneceğini ve Vladimir Zelensky ile mevcut yönetim kadrosunun hiçbir şekilde yeni yönetimde yer almayacağını öngörmektedir. Aynı maddede Neo-Nazi unsurların da yönetime girmesinin yasaklanacağı belirtilmektedir.

Bu madde, anlaşmanın yalnızca Ukrayna’nın dış politikasını değil, iç siyasi yapısını da kökten değiştirmeyi hedeflediğini göstermektedir. Zelensky’nin yönetimden uzaklaştırılması, Rusya’nın savaşın başından beri talep ettiği “rejim değişikliği”nin bir başka adıdır. Moskova, Zelensky’yi savaşın baş sorumlusu olarak görmekte ve onunla kalıcı bir barışın mümkün olmayacağını savunmaktadır.

Neo-Nazi unsurların yönetime girmesinin yasaklanması ise, Rusya’nın savaş gerekçelerinden biri olan “Nazilerden arındırma” söyleminin anlaşma metnine yansımasıdır. Bu hüküm, Ukrayna’daki aşırı milliyetçi grupların siyasi alandan tamamen dışlanmasını amaçlamaktadır.

Rusçanın Özgürleştirilmesi: Kültürel Bir Restorasyon

Altıncı madde, Ukrayna’da Rusça yasağının kaldırılacağını hükme bağlamaktadır. Bu madde, savaşın yalnızca toprak ve güvenlik değil, aynı zamanda dil ve kimlik üzerinden de yürütüldüğünü göstermektedir. Savaş öncesinde ve savaş sırasında Ukrayna hükümeti, Rusçanın kamusal alandaki kullanımını kısıtlayan bir dizi yasa çıkarmıştı. Bu yasalar, ülkenin doğusundaki Rusça konuşan nüfusun ayrımcılığa uğradığı iddialarının temelini oluşturuyordu.

Rusça yasağının kaldırılması, yalnızca sembolik bir adım değil, aynı zamanda Ukrayna’nın toplumsal dokusunun yeniden inşasında kritik bir rol oynayacaktır. Bu hüküm, Rusya’nın Ukrayna’daki nüfuzunu yalnızca askeri ve siyasi değil, kültürel düzeyde de kalıcılaştırma stratejisinin bir parçasıdır.

Yabancı Silahlı Güçlerin Tamamen Çıkarılması

Yedinci madde, Ukrayna’da ne Avrupa Birliği’nden ne de başka bir devletten silahlı güç bulunmayacağını açıkça düzenlemektedir. Bu madde, Ukrayna’nın askeri anlamda tamamen yalnız bırakılmasını garanti altına almaktadır. Batı’nın Ukrayna’ya gönderdiği askeri danışmanlar, eğitmenler ve paralı askerlerin tamamının çekilmesi öngörülmektedir.

Bu hüküm, Rusya’nın Ukrayna üzerindeki güvenlik şemsiyesini mutlaklaştırmaktadır. Ukrayna topraklarında yabancı hiçbir silahlı gücün bulunmaması, Moskova’nın bölgedeki askeri üstünlüğünü tartışmasız hale getirecektir.

Zelensky’nin Çelişkili Tutumu: İmza ve İsyan Arasında

Dün itibarıyla Zelensky’nin kabul ettiği bu maddeleri unutarak yeniden dron saldırısı düzenlemesi, Rusya’nın da dün ve bugün Kiev’i bombalamaya devam etmesine yol açmıştır. Bu tablo, Zelensky’nin içinde bulunduğu derin çelişkiyi gözler önüne sermektedir. Bir yanda hayatta kalabilmek ve ülkesinin tamamen yok edilmesini önlemek adına teslimiyet belgesini imzalamak zorunda kalan bir lider; diğer yanda ise bu teslimiyetin getirdiği ağır şartları içine sindiremeyen, son bir direniş refleksiyle saldırılar düzenleyen bir başkomutan.

Zelensky’nin Delhi yerine İstanbul veya Katar’ı önermesi, imzalanacak belgenin uluslararası meşruiyetini ve sembolik ağırlığını farklı bir zemine taşıma çabası olarak okunabilir. İstanbul, tarihsel olarak Doğu ile Batı arasında bir köprü, Katar ise son dönemde diplomatik arabuluculukta yükselen bir aktördür. Zelensky, bu tercihle belki de teslimiyetin kendi ülkesindeki yankısını hafifletmeyi ve süreci daha “tarafsız” bir zeminde yönetmeyi ummaktadır.

Sonuç: Bir Dönemin Kapanışı, Yeni Bir Dünyanın Doğuşu

Bu anlaşma, yalnızca Ukrayna’nın teslimiyeti değil, aynı zamanda Soğuk Savaş sonrası kurulan uluslararası düzenin de çöküşünü simgelemektedir. ABD’nin Rusya ile masaya oturması, Avrupa’nın güvenlik mimarisinin çökmesi ve Ukrayna’nın yeniden şekillendirilmesi, yeni bir dünya düzeninin habercisidir. Bu düzende güç, hukukun önüne geçmiş; egemenlik, büyük devletlerin pazarlık masasında bölüşülen bir meta haline gelmiştir.

Zelensky’nin imzalayacağı belge, onun kişisel kaderi ne olursa olsun, Ukrayna’nın geleceğini derinden etkileyecek bir dönüm noktasıdır. Ancak tarih, dayatılan hiçbir barışın kalıcı olmadığını, gömülen her umudun bir gün yeniden filizlendiğini defalarca kanıtlamıştır. Yeni Delhi’de veya İstanbul’da atılacak imzalar, bu coğrafyada yaşanan acıları sona erdirebilir mi, yoksa yeni acıların tohumlarını mı ekecektir? Bunu zaman gösterecektir.

***

Yazar hakkında

Sefa YÜRÜKEL, Etnograf, Sosyal Antropolog, Soykırım ve Terörizm Araştırmacısı. İskandinavya Türkî Dil ve Komşu Ülkeleri Araştırma Enstitüsü Direktörü, Oslo, Norveç Türklere Soykırımları Araştırma Vakfı Başkanı, Lahey, Hollanda Felsefe, Hukuk, Kanun ve Uygulama Kitapları kategorilerinde eserleri vardır: Batı Tarihinde İnsanlık Suçları, Soykırımlar Tarihi…