Turkuaz Haber Ajansı

* PKK’nın Metina bölgesindeki barınma alanlarını boşaltması, “Terörsüz Türkiye” sürecinin sahadaki yansımaları ve bundan sonraki aşamalarına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşımıştır.

* Örgütün Irak ve Suriye’deki varlığının tasfiyesi, silahsızlanmanın doğrulanması, Türkiye’nin sınır ötesi askeri mevcudiyeti ve bölgesel güvenlik iş birliğinin geleceği sürecin öne çıkan başlıklarını oluşturmaktadır.

* Bununla birlikte, silahsızlanmanın kalıcı toplumsal huzura dönüşmesi, hukuki ve siyasi düzenlemelerin yanı sıra eski örgüt mensuplarının topluma yeniden entegrasyonunu ve mağdurların hassasiyetlerinin gözetilmesini gerektirmektedir.

UHA / Uluslararası Haber Ajansı (www.turkuazhaberajansi.com)

Doç. Dr. Esra ÇUHADAR & Bilkent Üniversitesi

ANKARA, 02 KASIM 2026 - Bilkent Üniversitesi'nden Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Esra Çuhadar,

"Örgüt mensuplarının Türkiye’ye dönüşü ve toplumsal entegrasyonu sürecinde hangi mekanizmalara öncelik verilmelidir? Mağdurların adalet beklentileri, toplumsal güvenin yeniden inşası ve farklı kesimlerin sürece katılımı nasıl dengelenebilir? Bu açıdan Türkiye’nin önceki çözüm süreci deneyiminden ve uluslararası örneklerden hangi dersler çıkarılabilir?" sorumuzu yanıtladı.

Örgüt mensuplarının Türkiye’ye dönüşü ve toplumsal entegrasyonu çok katmanlı bir süreçtir ve farklı boyutlarıyla ele alınması gerekiyor; bunlar arasında güvenlik, adalet, ekonomik, psikolojik, siyasi ve toplumsal yeniden uyum boyutları sayılabilir. Üstelik dönenler homojen bir grup da değildir. Dağdan gelenler, cezaevinden çıkanlar, diasporadakiler, çocuk yaşta örgüte katılanlar ve kadınlar, farklı geçmiş deneyimleri ve farklı ihtiyaçlarla bu sürece dahil oluyorlar. Mekanizmaların öncelikle farklı ihtiyaçları tespit etmesi, değerlendirmesi ve ona göre şekillendirilmesi gerekir.

Güvenlik boyutunda, dönenlerin can güvenliğinin sağlanması, misilleme ve kan davası gibi risklerin minimize edilmesi, dönüş sırasında karşılaşılan güvenlik ve adalet güçleriyle temasın niteliği ve örgüt içinden gelebilecek baskılar öne çıkan konulardan bazılarıdır. Bu alanda ne kadar az kriz yaşanırsa sürecin geri kalanı o kadar sorunsuz ilerleyecektir. O nedenle çatışmayı önleyici yaklaşım ve tedbirler ön planda olmalıdır.

Ekonomik boyutta ise dönen bireylerin topluma ekonomik olarak nasıl yeniden uyum sağlayacağı konusu vardır. Bu konuda bir yandan dönenlerin ekonomik olarak uyum sağlaması için adım atılması gerekirken, diğer yandan desteklerin toplumun genelinde yaratabileceği “ödüllendirme” ve adaletsizlik algısının önüne geçilmesi önem kazanıyor. Bu dengenin korunması için dünya örneklerinden öğrendiğimiz bir uygulama olarak, bireysel maddi destek sağlanması yerine bölgesel ekonomik kalkınmaya dayalı kapsayıcı kalkınma modellerinin uygulanması daha faydalı olabiliyor. Kapsayıcı kalkınma yaklaşımı çatışma nedeniyle ekonomik zarar gören geniş kitlelerin bu süreçten faydalanması ve bölgenin bütün olarak ekonomik rehabilitasyonunun sağlanması anlayışına dayanıyor. Öte yandan dönen bireylere becerilerini geliştirebilecekleri ve iş pazarında rekabet etmelerini sağlayabilecek eğitim desteği sunulabilir.

Toplumsal uyumun bir de çok kritik olan sosyopsikolojik boyutu var. Sıcak çatışma ortamında ya da cezaevinde uzun yıllar geçirmenin yarattığı psikolojik sorunlar olabiliyor. Ayrıca her anlamda “sivil hayatı yeniden öğrenme” ihtiyacı ve bu yolda karşılaşılan zorluklar oluyor. Dönen kişilerin, özellikle kadınların, toplum tarafından kabullenilmesinde sorunlar olabiliyor. Burada da yine farklı kesimlerin farklı ihtiyaçları olacaktır; bunları dikkate alarak psikososyal desteklerin planlanması ve sunulması gerekir. Toplumsal uyumun sağlanması için yerel düzeyde diyalog ve arabuluculuk girişimleri de başka örneklerde uygulanmış mekanizmalardır. Gerekirse bu aşamada çıkan krizlerin çözümünde bu tür sosyal programlara ve yöntemlere mahalle veya yerel yönetim birimi düzeyinde başvurulabilir. Bu tür sorun çözme odaklı diyalog ve arabuluculuk girişimleri Güney Afrika, Irak, Tunus gibi ülkelerde daha önce yapıldı.

Siyasi katılım parlamentonun ötesinde yerel siyaseti ve sivil toplumu da kapsar. Bu konuda toplumsal damgalanma, siyasetin dili ve dönüşlerin hızı toplumun taşıma kapasitesini doğrudan belirliyor. Çerçeve Yasa’nın sunduğu siyaset için geçiş dönemi süresi bu konuda hazırlıkların ve altyapının tamamlanması için bir fırsat olarak değerlendirilebilir.

Mağdurların adalet beklentisi ise sürecin en hassas noktasını oluşturuyor. Karşılaştırmalı deneyimde bu gerilim çoğunlukla onarıcı adalet ve farklılaştırılmış sorumluluk anlayışıyla yönetiliyor.

2013-2015 çözüm süreci önemli dersler barındırıyor. İzleme mekanizmasının net olmaması bir önceki süreçte güvensizliği derinleştirdi, muhalefetin dışarıda kalması süreci seçim rekabetine açık hale getirdi. Bu süreçte izleme ve tasdik adımları daha açık bir şekilde ortaya kondu. Ayrıca Mecliste kurulan komisyona tüm siyasi partilerin katılması ve farklı toplumsal kesimlerin dinlenmesi, süreci daha kapsayıcı kılarak muhalefetin de desteklediği ulusal bir kazanıma dönüştürdü. Yeni yasal düzenlemelerin bu çok katmanlı ihtiyaçlara ve farklı kesimlerin beklentilerine ne ölçüde yanıt verebileceği konusunu ileriki günlerde göreceğiz.